2η Τοπική Διαδρομή Λεμεσού Θρησκευτική Διαδρομή

Η δεύτερη διαδρομή Λεμεσού ξεκινάει από τα Πάνω Πολεμίδια και την εκκλησία της Αγίας Αναστασίας, η οποία είναι σύμπλεγμα δύο ξεχωριστών εκκλησιών με τοιχογραφίες του 15ου και του 17ου αιώνα.

Στο κέντρο του χωριού Πολεμίδια υπάρχει και ο ναός του Αγίου Γεωργίου του Τροπαιοφόρου. Πρόκειται για μικρό κτίσμα του 15ου αι., το οποίο διατηρεί σπαράγματα τοιχογραφιών (15ος αι.) στους τοίχους του ιερού βήματος.
Στα βορειοδυτικά του χωριού, πίσω από το Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού, βρίσκεται ο ναός της Παναγίας της Καρμιώτισσας. Η εκκλησία ήταν το καθολικό
μοναστηριού του Τάγματος των Καρμελιτών Μοναχών που ζούσαν στην Κύπρο κατά τον 14ο αι. Μετά την εγκατάλειψή του από τους Καρμελίτες Μοναχούς, το
μοναστήρι ερημώθηκε και καταστράφηκε.

Ο ναός χρησιμοποιήθηκε από την
Εκκλησία της Κύπρου και είναι αφιερωμένος στην Παναγία την Ελεούσα. Στον ναό υπάρχει αγίασμα που θεωρείται ότι γιατρεύει τις δερματικές παθήσεις.

Στο χωριό Μονάγρι υπάρχουν πολλές σημαντικές εκκλησίες, όπως το Μοναστήρι της Παναγίας της Αμασγούς με εξαιρετικά δείγματα του 12ου, 13ου και 16ου αιώνα. Η Μονή του Αρχαγγέλου στα δυτικά του χωριού Μονάγρι έχει ανακατασκευαστεί. Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, κι αυτή στο Μονάγρι, είναι ο ενοριακός ναός του χωριού κι έχει τοιχογραφίες του 15ου αιώνα.

Η Μονή του Τιμίου Σταυρού στο χωριό Κουκά χρονολογείται από τον 12ο αιώνα και είναι το μόνο κτίριο ανάμεσα σε μια σειρά από κτίρια του μοναστηριού, που έχει διασωθεί μέχρι σήμερα.

Η τελευταία στάση της διαδρομής αυτής είναι η Μονή του Τιμίου Προδρόμου στον Μέσα Ποταμό. Η ημερομηνία ίδρυσής της δεν είναι γνωστή, ωστόσο έχει ανακατασκευαστεί πρόσφατα αποκαλύπτοντας τοιχογραφίες του 15ου αιώνα.

Συνολικό μήκος διαδρομής: 56 χλμ.

1η Τοπική Διαδρομή Λεμεσού Θρησκευτική Διαδρομή

Αυτή η διαδρομή ξεκινάει από το Μεσαιωνικό Μουσείο Κύπρου, που βρίσκεται μέσα στο Κάστρο της Λεμεσού και καλύπτει μέσα από τα εκθέματά του μια χρονική περίοδο περίπου 1.500 ετών. Η επόμενη στάση είναι η εκκλησία του Αγίου Ευσταθίου στο Κολόσσι, μια εκκλησία που χρονολογείται από τον 12ο αιώνα, και όπου στο εσωτερικό της σώζονται σημαντικές τοιχογραφίες του 15ου αιώνα.  Στο χωριό Ερήμη βρίσκεται μικρή εκκλησία του 15ου-16ου αι. αφιερωμένη στην Παναγία Χρυσοπολίτισσα στην οποία διασώζονται κατάλοιπα τοιχογραφιών.Στο γραφικό χωριό Όμοδος, υπάρχει η Μονή του Τιμίου Σταυρού, η οποία σύμφωνα με την παράδοση είχε ιδρυθεί από την Αγία Ελένη, και όπου εδώ βρίσκεται ο «Άγιος Κάνναβος» – ένα κομμάτι του σχοινιού που έδενε τον Χριστό πάνω στο Σταυρό.

Στο χωριό Ερήμη βρίσκεται μικρή εκκλησία του 15ου-16ου αι. αφιερωμένη στην Παναγία Χρυσοπολίτισσα στην οποία διασώζονται κατάλοιπα τοιχογραφιών.Η εκκλησία της Αγίας Μαύρης που βρίσκεται στο Κοιλάνι, χρησιμοποιούνταν ως ένα μικρό μοναστήρι, ενώ η εκκλησία του Μονογενούς είναι η δεύτερη ενοριακή εκκλησία του Κοιλανίου και χρονολογείται από τον 17ο αιώνα. Η εκκλησία της Παναγίας είναι ένας ναός που φιλοξενεί και το Εκκλησιαστικό Μουσείο Κοιλανίου.

Τελευταίος σταθμός της διαδρομής αυτής είναι στην εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο χωριό Κουκά, που χρονολογείται από τον 12ο αιώνα και στην οποία σώζονται τοιχογραφίες του 14ου και 15ου αιώνα.

Συνολικό μήκος διαδρομής: 72 χλμ.

Τοπική Διαδρομή Λάρνακας Θρησκευτική Διαδρομή

Στην τοπική διαδρομή της Λάρνακας, ο πρώτος σταθμός είναι η εκκλησία του Αγίου Λαζάρου καθώς και το Εκκλησιαστικό Μουσείο που βρίσκεται εκεί, εφόσον αποτελούν δύο από τα πιο σημαντικά μνημεία της Κύπρου.

Στο Κίτι βρίσκεται η εκκλησία της Παναγίας της Αγγελόκτιστης καθώς και ένα πολύ σημαντικό Βυζαντινό μουσείο, το οποίο στεγάζει στο εσωτερικό της την αψίδα μιας παλαιοχριστιανικής εκκλησίας με ψηφιδωτό του 6ου αιώνα.

Στα Κάτω Λεύκαρα η διαδρομή περνάει από την εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, με όμορφες τοιχογραφίες του 12ου και 15ου αιώνα. Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στα Πάνω Λεύκαρα βρίσκεται σ΄ ένα σημείο που έχει οπτική επαφή με τη Μονή του Σταυροβουνίου και στο εσωτερικό της υπάρχει ένας ασημένιος σταυρός που μνημονεύει τον Επίσκοπο Αμαθούντας. Αν και δεν είναι γνωστό πότε χτίστηκε, είναι βέβαιο ότι η Μονή του Αγίου Μηνά στη Βάβλα, αναβίωσε μετά το 1965 όταν μετατράπηκε σε γυναικείο μοναστήρι.

Στη Χοιροκιτία βρίσκονται τα ερείπια ενός μοναστηριού που κάποτε ανήκε στους Ναΐτες Ιππότες και αργότερα στους Ιωαννίτες, ενώ η εκκλησία της Παναγίας του Κάμπου έχει κάποιες αξιόλογες τοιχογραφίες.

Τα Πυργά είναι η τελευταία στάση της διαδρομής αυτής και προσφέρει στους επισκέπτες την ευκαιρία να δουν την Ιερά Μονή Σταυροβουνίου, ένα αντρικό μοναστήρι με αυστηρό τελετουργικό, το Μεσαιωνικό Παρεκκλήσι και την εκκλησία της Αγίας Μαρίνας.

Συνολικό μήκος διαδρομής: 73 χλμ. 

Τοπική Διαδρομή: Λάρνακα – Αμμόχωστος Θρησκευτική Διαδρομή

Η διαδρομή ξεκινάει από την Λάρνακα και συγκεκριμένα από την εκκλησία του Αγίου Λαζάρου και το Εκκλησιαστικό Μουσείο Λάρνακας, δύο πολύ σημαντικά εκκλησιαστικά μνημεία.

Στη Σωτήρα η διαδρομή περνάει από την εκκλησία της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, μια εκκλησία νεκροταφείο που χρονολογείται από τα τελευταία χρόνια της Ενετοκρατίας, όσο και από την εκκλησία του Αγίου Μάμα της ίδιας περίπου περιόδου, η οποία στεγάζει μερικές τοιχογραφίες.

Στην περιοχή Χορτάκια βρίσκεται η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου Χορτακιών, η οποία ξεχωρίζει για τις άριστες αναλογίες της αν και οι τοιχογραφίες που έχουν διασωθεί είναι πολύ λίγες. Στον ίδιο χώρο, οι επισκέπτες μπορούν να δουν την εκκλησία της Παναγίας της Χορτακίων, η οποία χρονολογείται από τον 15ο αιώνα.

Στο Παραλίμνι η διαδρομή περνά από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, που βρίσκεται στο κέντρο της πόλης και κτίστηκε τον 19ο αιώνα. Δίπλα στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου βρίσκεται η εκκλησία της Παναγίας-Αγίας Άννας, μια δίκλιτη εκκλησία η οποία εκτιμάται ότι χτίστηκε τον 14ο αιώνα και στο εσωτερικό υπάρχει κι ένα μικρό Εκκλησιαστικό Μουσείο. Μια πολύ σημαντική στάση στη διαδρομή αυτή είναι η Μονή της Αγίας Νάπας – χτισμένη κατά τον 14ο αιώνα – η οποία είναι ένα από τα πιο σημαντικά σημεία ενδιαφέροντος και παράλληλα σχετίζεται με τον ποιητή Γεώργιο Σεφέρη.

Συνολικό μήκος διαδρομής: 76 χλμ.

3η Τοπική Διαδρομή Λευκωσίας Θρησκευτική Διαδρομή

Η διαδρομή αυτή, η οποία είναι η τρίτη για τη Λευκωσία, ξεκινάει από την Κάτω Δευτερά και το Σπήλαιο της Παναγίας της Χρυσοσπηλιώτισσας με τοιχογραφίες του 14ου αιώνα, όπου πραγματοποιείται ένα μεγάλο πανηγύρι στις 15 Αυγούστου.

Στο Πολιτικό οι επισκέπτες θα δουν τη Μονή Αγίου Ηρακλειδίου, γυναικείο μοναστήρι το οποίο μπορεί να διηγηθεί όλη την ιστορία της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Η γνωστή Μονή της Παναγίας του Μαχαιρά είναι ο επόμενος σταθμός της διαδρομής. Οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να δουν ένα από τα πιο σημαντικά μοναστήρια της Κύπρου, το οποίο χτίστηκε τον 12ο αιώνα με χρηματοδότηση Βυζαντινών Αυτοκρατόρων.

Στο Φικάρδου μπορεί κανείς να θαυμάσει τη λαϊκή αρχιτεκτονική του χωριού, το οποίο κηρύχθηκε στο σύνολό του ως αρχαίο μνημείο από την ΟΥΝΕΣΚΟ. Στο Παλαιχώρι η διαδρομή περνάει από την εκκλησία της Παναγίας της Χρυσοπαντάνασσας, η οποία βρίσκεται στο κέντρο του χωριού, καθώς και από το Εκκλησιαστικό Μουσείο που βρίσκεται πολύ κοντά στην εκκλησία.

Στην Αγροκηπιά, το τελευταίο μέρος της διαδρομής, βρίσκεται η εκκλησία της Μονής Αγίου Παντελεήμονος της Αχεράς με ενδιαφέρουσες εικόνες και ξυλόγλυπτο τέμπλο, χαρακτηριστικά της εκκλησιαστικής τέχνης επί Τουρκοκρατίας.

Συνολικό μήκος διαδρομής: 73 χλμ.

2η Τοπική Διαδρομή Λευκωσίας Θρησκευτική Διαδρομή

Η δεύτερη διαδρομή της Λευκωσίας ξετυλίγεται στην ευρύτερη περιοχή της επαρχίας και αρχίζει από την Περιστερώνα και την εκκλησία των Αγίων Βαρνάβα και Ιλαρίωνα. Το κύριο χαρακτηριστικό αυτού του ναού είναι οι πέντε τρούλοι του και από τις τοιχογραφίες και εικόνες του έχουν διασωθεί μόνο μερικές του 12ου και του 15ου αιώνα. Λίγο νοτιότερα βρίσκεται η εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας, η οποία χρονολογείται από τον 16ο αιώνα και τα χρόνια της Ενετοκρατίας.

Η επόμενη στάση είναι η εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου στο Νικητάρι, μια από τις 10 εκκλησίες που περιλαμβάνονται στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ. Η διαδρομή περνά μέσα από τη Γαλάτα και την εκκλησία της Παναγίας της Ποδίθου, η οποία είναι επίσης στη λίστα των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ. Η επόμενη επίσκεψη είναι και πάλι στο χωριό Γαλάτα στην εκκλησία Αρχαγγέλου Μιχαήλ ή Θεοτόκου και στη συνέχεια στην εκκλησία του Αγίου Σωζόμενου, η οποία προτάθηκε να συμπεριληφθεί στον κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ. Η διαδρομή καταλήγει στην Κακοπετριά και στον Άγιο Νικόλαο της Στέγης, μια εκκλησία του 13ου αιώνα, που είναι επίσης ένα από τα 10 μνημεία της Κύπρου που έχουν συμπεριληφθεί στα  Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ.

Συνολική απόσταση διαδρομής: 149 χλμ.

1η Τοπική Διαδρομή: Λευκωσία – Παλιά Πόλη Λευκωσίας Θρησκευτική Διαδρομή

Η τοπική διαδρομή της Παλιάς Πόλης είναι μια περιήγηση στους ναούς της Λευκωσίας. Ο περίπατος αυτός μπορεί να γίνει με τα πόδια αφού οι δρόμοι είναι στενοί και πολύ γραφικοί, καθιστώντας τους ιδανικούς για περπάτημα.

Ο καθεδρικός ναός του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, που βρίσκεται δίπλα στο κτίριο της Αρχιεπισκοπής και απέναντι από το Παγκύπριο Γυμνάσιο, έχει μια πολύ πλούσια συλλογή από τοιχογραφίες του 18ου και 19ου αιώνα. Η επόμενη στάση είναι το Βυζαντινό Μουσείο του Ιδρύματος «Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ’», που βρίσκεται ακριβώς δίπλα στον καθεδρικό ναό. Ανάμεσα στα υπέροχα εκθέματα του υπάρχουν είναι και τμήματα του ψηφιδωτού της εκκλησίας της Κανακαριάς που χρονολογούνται από τον 6ο αιώνα μ.Χ.

Η εκκλησία της Παναγίας της Χρυσαλινιώτισσας είναι η πιο σημαντική βυζαντινή εκκλησία στη Λευκωσία, ενώ η εκκλησία του Αγίου Κασσιανού – βρίσκεται πολύ κοντά στην Παναγία της Χρυσαλινιώτισσας – είναι μια εκκλησία του 18ου αιώνα. Η εκκλησία της Παναγίας της Φανερωμένης χτίστηκε το 1792 και είναι μοναδικού μεγαλείου. Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού του Μισσιρίκου χρονολογείται από τα χρόνια της Ενετοκρατίας, ενώ μετατράπηκε σε τέμενος επί Τουρκοκρατίας.

Η εκκλησία του Αγίου Αντωνίου χρονολογείται από τον 18ο αιώνα και έχει ένα ιδιαίτερα σημαντικό ξυλόγλυπτο τέμπλο και ένα σκαλιστό πέτρινο καμπαναριό. Η τελευταία στάση της διαδρομής αυτής είναι στην εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ του Τρυπιώτη, που φημίζεται για την ομορφιά της. Στο εσωτερικό της εκκλησίας βρίσκεται μια εικόνα του 15ου αιώνα, η οποία είναι επηρεασμένη από την ιταλική ζωγραφική.

Συνολικό μήκος διαδρομής: 2 χλμ.

Μοναχισμός και Ασκητισμός – Διαδρομή Ε Θρησκευτική Διαδρομή

Η διαδρομή διασχίζει την Επαρχία Πάφου, αφού υπάρχουν πολλά μοναστήρια και ησυχαστήρια όπως η Εγκλείστρα (σπηλιά σκαλισμένη στο βουνό) του Αγίου Νεοφύτου.

Διαδρομή: Τάλα – Παναγιά – Στατός – Κούκλια – Πάνω Αρχιμανδρίτα.

Στην Εγκλείστρα του Αγίου Νεοφύτου, η οποία χτίστηκε δίπλα από το ασκητήριο του Αγίου Νεοφύτου – ο οποίος ήταν ένας Κύπριος ερημίτης – υπάρχουν θαυμάσιες τοιχογραφίες του 12ου αιώνα, μερικές από τις οποίες έγιναν από τον Θεόδωρο Αψευδή, ζωγράφο της Κωνσταντινούπολης.

Κοντά στην Παναγιά βρίσκεται ένα άλλο μεγάλο μοναστήρι της Πάφου, της Παναγίας Χρυσορογιάτισσας, με μερικά πολύ καλά διατηρημένα κτίρια, που χρονολογούνται από την εποχή του τουρκικού ζυγού. Στη Μονή υπάρχει επίσης ένα Εκκλησιαστικό Μουσείο, το οποίο στεγάζει θησαυρούς του μοναστηριού. Κατευθυνόμενοι νότια, οι επισκέπτες θα συναντήσουν το Μοναστήρι του Αγίου Νικολάου, το οποίο είναι επίσης γνωστό ως η Ιερά Μονή ή Μοναστήρι του Τιμίου («Tων Ιερέων») που χτίστηκε τον 10ο αιώνα. Η παράδοση λέει ότι ο Άγιος Νικόλαος ξεκίνησε τη διαδρομή του απ΄ αυτό το μοναστήρι.

Στα Κούκλια υπάρχουν δύο ασκητήρια, το ένα εκ των οποίων ονομάζεται παλιά «Εγκλείστρα» του Αγίου Νεοφύτου.

Μνημεία: Μονή & Εγκλείστρα Αγίου Νεοφύτου, Τάλα – Μονή Παναγίας Χρυσορογιάτισσας, Παναγιά – Μονή του Αγίου Νικολάου, Στατός – Ασκητήριο “Παλιά Εγκλείστρα», Κούκλια – Ασκητήριο των Αγίων Πατέρων, Πάνω Αρχιμανδρίτα.

Συνολικό μήκος διαδρομής: 100 χλμ.

Μοναχισμός και Ασκητισμός – Διαδρομή Δ Θρησκευτική Διαδρομή

Η περιοχή της Λεμεσού είναι πολύ σημαντική σε σχέση με την ιστορία του Βυζαντίου και τη βυζαντινή τέχνη, αν και ιδιαίτερη αναφορά μπορεί να γίνει και για τη σχέση της με τον Μοναχισμό. Σήμερα, μόνο 12 μοναστήρια έχουν διασωθεί στην περιοχή της Λεμεσού, εννέα από τα οποία κατοικούνται από μοναχούς ή μοναχές.

Διαδρομή: Ακρωτήρι – Όμοδος – Μονάγρι – Λεύκαρα – Μέσα Ποταμός – Αψιού – Κελλάκι – Άγιος Αθανάσιος.

Κοντά στο Ακρωτήρι βρίσκεται το παλιότερο μοναστήρι της περιοχής, το οποίο είναι αφιερωμένο στον Άγιο Νικόλαο, αν κι είναι περισσότερο γνωστό ως το «Μοναστήρι Tων Γάτων». Εκτιμάται ότι το μοναστήρι ιδρύθηκε τον 4ο αιώνα από την Αγία Ελένη. Η Αγία Ελένη συνδέεται επίσης με την ίδρυση πολλών άλλων Μονών, όπως αυτή του Τιμίου Σταυρού στο Όμοδος, όπου διατηρείται ένα κομμάτι από το σχοινί που έδενε τον Χριστό πάνω στο σταυρό. Οι καλύτερες ξυλόγλυπτες οροφές της Κύπρου βρίσκονται στη Μονή στο Όμοδος. Αν και έρημο, το μοναστήρι στην Ανώγυρα είναι της Παλαιοχριστιανικής Περιόδου.

Μνημεία: Μονή του Αγίου Νικολάου «Των Γάτων», Ακρωτήρι – Μονή Τιμίου Σταυρού, Όμόδος – Μονή Τιμίου Σταυρού, Ανώγυρα – Μονή Παναγίας της Αμασγούς & Μοναστήρι του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, Μονάγρι – Μονή Αγίου Γεωργίου του Αλαμάνου, Λεύκαρα – Μονή Τιμίου Προδρόμου, Μέσα Ποταμός – Μονή Παναγίας της Αμιρούς, Αψιού – Μονή Παναγίας της Ζωοδόχου Πηγής του Γλωσσά, Κελλάκι – Μονή της Παναγίας της Σφαλαγγιώτισσας, Άγιος Αθανάσιος.

Μοναχισμός και Ασκητισμός – Διαδρομή Γ Θρησκευτική Διαδρομή

Ξεκινώντας από την Λευκωσία με κατεύθυνση προς Κάτω Δευτερά, οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να δουν το ασκητήριο της Παναγίας της Χρυσοσπηλιώτισσας και στη συνέχεια να προχωρήσουν προς το Πέρα Χωριό όπου βρίσκεται η εκκλησία των Αγίων Αποστόλων.

Διαδρομή: Λευκωσία – Κάτω Δευτερά – Πέρα Χωριό – Δάλι – Άγιος Σωζόμενος.

Αυτή η διαδρομή είναι η συντομότερη – χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι και χαμηλότερης ιστορικής και θρησκευτικής σημασίας. Στο Δάλι, η εκκλησία του Αγίου Δημητριανού έχει εξαιρετικές τοιχογραφίες του 1317 μ.Χ.. Στον Άγιο Σωζόμενο, εκτός από μια εκκλησία που χτίστηκε επί Τουρκοκρατίας, υπάρχει και μια άλλη γαλλο-βυζαντινού ρυθμού αφιερωμένη στον Άγιο Μάμα, η οποία είναι όμως ημιτελής.

Μνημεία: Ασκητήριο Παναγίας Χρυσοσπηλιώτισσας, Κάτω Δευτερά – Εκκλησία Αγίων Αποστόλων, Πέρα Χωριό – Εκκλησία Αγίου Γεωργίου & Εκκλησία του Αγίου Δημητριανού, Δάλι – Εκκλησία Αγίου Μάμαντος & Σπήλαιο Ασκητήριο – Άγιος Σωζόμενος.

Συνολικό μήκος διαδρομής: 44 χλμ.