Εκκλησία της Παναγίας Χρυσελεούσας βρίσκεται στο χωριό Έμπα, σε απόσταση 3 χιλιομέτρων βορείως της Πάφου. Αποτελεί στην πραγματικότητα ένα σύμπλεγμα δύο εκκλησιών κι είναι ένα πέτρινο κτίσμα με τρία κλίτη και δύο τρούλους.
Το ανατολικό τμήμα χτίστηκε αρχικά ως ένας σταυροειδής ναός με τρούλο τον 12ο αιώνα, πιθανόν πάνω στα ερείπια μιας παλαιότερης χριστιανικής βασιλικής. Μια επέκταση έγινε προς τα δυτικά μ΄ ένα θολωτό κτίριο του σταυροειδούς εγγεγραμμένου τύπου κατά τον 13ο αιώνα.
Η εκκλησία διατηρεί τις σπάνιες τοιχογραφίες του 12ου, 13ου, 15ου και 16ου αιώνα, με μια από τις πιο ενδιαφέρουσες να απεικονίζει το θαύμα της αλιείας. Άλλοι εκκλησιαστικοί θησαυροί περιλαμβάνουν φορητές εικόνες του 15ου και 16ου αιώνα. Ανάμεσά τους είναι μια αξιοσημείωτη εικόνα του Ιησού Χριστού που κρατά το Ευαγγέλιο με το αριστερό του χέρι, και μια ωραία εικόνα ζωγραφισμένη σε δύο πάνελ με έξι Αποστόλους να απεικονίζονται στην κάθε μια.
Αυτή η καμαροσκέπαστη εκκλησία του 16ου αιώνα βρίσκεται στην περιοχή της Πόλης Χρυσοχούς. Κατά την Οθωμανική Περίοδο μετατράπηκε σε τζαμί. Προστέθηκε ένα βόρειο παράρτημα στην εκκλησία και οι τοιχογραφίες του 16ου αιώνα καλύφθηκαν, αλλά έχουν πλέον αποκαλυφθεί και συντηρηθεί.
Οι ώρες λειτουργίας, καθώς και η τιμή εισόδου υπόκεινται σε αλλαγές χωρίς ειδοποίηση. Συνετό θα ήταν οι επισκέπτες να τα επιβεβαιώνουν πριν την επίσκεψή τους.
Η Εκκλησία του Αγίου Κηρύκου και της Αγίας Ιουλίτης, 16 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Πάφου, βρίσκεται στο χωριό Λετύμπου. Πρόκειται για ένα σταυροειδή εγγεγραμμένο ναό με τρούλο που χρονολογείται στον 12ο αιώνα, με πολλές μεταγενέστερες προσθήκες, κυρίως του 15ου αιώνα. Έχει μερικά σωζόμενα σπαράγματα τοιχογραφιών που χρονολογούνται στον 12ο και 15ο αιώνα.
Το Μοναστήρι της Αγίας Μονής βρίσκεται 38 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Πάφου και συνδέεται με τις απαρχές του μοναχισμού στην Κύπρο.
Σύμφωνα με την παράδοση, η Μονή ιδρύθηκε γύρω στο 300 μ.Χ. από τον Άγιο Νικόλαο και τον Άγιο Ευτύχιο ως τόπος προσευχής και περισυλλογής. Ένα ιερό κειμήλιο, που είχε δοθεί στον Άγιο Νικόλαο και ένα κομμάτι του μανδύα της, φυλάσσονταν στο μοναστήρι μέχρι το 1754.
Το συγκρότημα των τριών εκκλησιών – του Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή, του Αγίου Ηρακλειδίου κι ένα εκκλησάκι των Λατίνων – έχει καταχωρηθεί ως Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ. Οι τρεις εκκλησίες βρίσκονται όλες κάτω από μια ενιαία, ξύλινη στέγη κι αρχικά το συγκρότημα αυτό ήταν Mοναστήρι.
Βρίσκεται στην κοιλάδα της Μαραθάσας στο Τρόοδος (ακριβώς έξω από το χωριό Καλοπαναγιώτης). Η ακριβής χρονολογία ίδρυσης της Μονής δεν είναι γνωστή και το κτιριακό συγκρότημα που σώζεται σήμερα έχει υποστεί εκτεταμένη ανοικοδόμηση και αποκατάσταση σε διαφορετικές περιόδους.
Η εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Λαμπαδιστή χτίστηκε το 1731. Ο τάφος του Αγίου χρονολογείται από τον 12ο αιώνα και βρίσκεται κάτω από τη στενή βόρειο-ανατολική καμάρα, ενώ το κρανίο του Αγίου βρίσκεται σε μια κόγχη. Η εικόνα του Λαμπαδιστή χρονολογείται στο 1543. Ένα πολύ ενδιαφέρον Βυζαντινό Μουσείο βρίσκεται κοντά στην εκκλησία.
Η εκκλησία του Αγίου Ηρακλειδίου κτίστηκε τον 11ο αιώνα, ενώ οι τοιχογραφίες της χρονολογούνται από τον 13ο και 16ο αιώνα. Το αρχαίο ξυλόγλυπτο τέμπλο είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτο και καλύπτεται με γιγάντιες φιγούρες, συμπεριλαμβανομένου ενός εμβληματικού λέοντα των Λουζινιανών κι Αετού του Βυζαντίου.
Το λατινικό παρεκκλήσι περιέχει την πιο ολοκληρωμένη σειρά Ιταλο-Βυζαντινής ζωγραφικής (τοιχογραφίες) στην Κύπρο.
Οι ώρες λειτουργίας, καθώς και η τιμή εισόδου υπόκεινται σε αλλαγές χωρίς ειδοποίηση. Συνετό θα ήταν οι επισκέπτες να τα επιβεβαιώνουν πριν την επίσκεψή τους.
Η Εκκλησία του Αγίου Νικολάου της Στέγης βρίσκεται στην κοιλάδα Σολέας (5 χλμ. από το χωριό Κακοπετριά) κι έχει καταχωρηθεί στη λίστα των μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ.
Ο θολωτός σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός ανήκε κάποτε σ΄ ένα μοναστηριακό συγκρότημα και πήρε το όνομά του από την μονόκλινη ξύλινη στέγη του, που χτίστηκε για να τον προστατεύσει από τις καιρικές συνθήκες. Είναι η μοναδική εκκλησία μοναστηριού του είδους της που διατηρείται στο νησί και καλύπτεται εξ ολοκλήρου με τοιχογραφίες του 11ου μέχρι και του 17ου αιώνα, οι οποίες είναι οι πιο σημαντικές που διατηρήθηκαν στο νησί από τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Ως εκ τούτου, θεωρείται μια από τις πιο ενδιαφέρουσες βυζαντινές εκκλησίες στην Κύπρο.
Η ίδια η εκκλησία χρονολογείται από τον 11ο αιώνα, ενώ το μοναστήρι χρονολογείται στα τέλη του 13ου ή στις αρχές του 14ου αιώνα και άκμασε από τη Μέση Βυζαντινή Περίοδο μέχρι και την Περίοδο της Φραγκοκρατίας. Η σημασία του μειώθηκε κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα και έπαψε να λειτουργεί ως μοναστήρι μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα.
Οι ώρες λειτουργίας, καθώς και η τιμή εισόδου υπόκεινται σε αλλαγές χωρίς ειδοποίηση. Συνετό θα ήταν οι επισκέπτες να τα επιβεβαιώνουν πριν την επίσκεψή τους.
Ο Ιερός Ναός Αρχαγγέλου Μιχαήλ βρίσκεται στο γραφικό χωριό Πεδουλάς και είναι μια μικρή εκκλησία που κτίστηκε και αγιογραφήθηκε το 1474 από ένα ντόπιο ζωγράφο που ονομαζόταν Μηνάς, ο οποίος καταγόταν από την περιοχή Μαραθάσας. Η εκκλησία συμπεριλαμβάνεται στον κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ.
Η εκκλησία είναι πλήρως διακοσμημένη σε δύο επίπεδα με την τοπική μετα-βυζαντινή τεχνοτροπία που αναπτύχθηκε πριν την Ενετοκρατία. Υπάρχουν 11 συνθέσεις από τον Εορταστικό Κύκλο στο πάνω μέρος και απεικονίσεις Αγίων στο κάτω μέρος. Η Σταύρωση και η Ανάληψη απεικονίζονται στα αετώματα.
Η εκκλησία έχει τη συνήθη επικλινή στέγη που χαρακτηρίζει τις εκκλησίες στις ορεινές περιοχές και είναι μονόκλιτη. Ο νάρθηκας, που εκτείνεται προς τη νότια και τη δυτική πλευρά της εκκλησίας, χρησιμοποιήθηκε ως χώρος για τις γυναίκες λόγω του μικρού μεγέθους του ναού, εφόσον μόνο άντρες εισέρχονταν στην κεντρική εκκλησία. Ένα ξύλινο τέμπλο της ίδιας περιόδου παρέμεινε ανέπαφο και χρησιμεύει ως ένα εξαιρετικό δείγμα του είδους αυτού.
Οι ώρες λειτουργίας, καθώς και η τιμή εισόδου υπόκεινται σε αλλαγές χωρίς ειδοποίηση. Συνετό θα ήταν οι επισκέπτες να τα επιβεβαιώνουν πριν την επίσκεψή τους.
Με θέα το πανέμορφο, παλιό ορεινό χωριό Παλαιχώρι, η Εκκλησία Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα κτίσμα του 16ου αιώνα, το οποίο συμπεριλαμβάνεται στον κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ.
Πρόκειται για μια μονόκλιτη εκκλησία με ξύλινη οροφή, η οποία είναι χαρακτηριστική των εκκλησιών της περιοχής Τροόδους. Ο νάρθηκας, που προστέθηκε στις αρχές του 17ου αιώνα, εκτείνεται στη δυτική και στη νότια πλευρά του ναού και καλύπτεται από την ίδια ξύλινη στέγη.
Το εσωτερικό του ναού είναι ζωγραφισμένο με μια από τις πιο πλήρεις σειρές τοιχογραφιών της μετα-Βυζαντινής Περιόδου στην Κύπρο. Ο άγνωστος καλλιτέχνης επηρεάστηκε από την τέχνη της Περιόδου των Παλαιολόγων, αλλά είναι επίσης εμφανής και η επίδραση της δυτικής τέχνης.
Οι ώρες λειτουργίας, καθώς και η τιμή εισόδου υπόκεινται σε αλλαγές χωρίς ειδοποίηση. Συνετό θα ήταν οι επισκέπτες να τα επιβεβαιώνουν πριν την επίσκεψή τους.
Η Eκκλησία της Παναγίας Ποδίθου βρίσκεται στο χωριό Γαλάτα κι είναι μία από τις τέσσερις τοιχογραφημένες εκκλησίες του χωριού. Συμπεριλαμβάνεται επίσης στον κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ.
Η Εκκλησία που ανήκε κάποτε σε μοναστήρι, χτίστηκε το 1502 με δωρεά του Δημητρίου ντε Κορόν και της συζύγου του Ελένης. Ο Δημήτριος, ιππότης της βαρωνίας της Πεντάγειας, είχε εμπλακεί στις πολιτικές αναταραχές του 1461. Η μονή λειτουργούσε μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα, αλλά έπεσε σε παρακμή και εγκαταλείφθηκε οριστικά μετά το 1821, όταν ο Αρχιεπίσκοπος κι άλλοι πρόκριτοι εκτελέστηκαν μετά την Ελληνική Επανάσταση.
Το κτίριο είναι μονόκλιτο με μια απότομη, δίρριχτη ξύλινη στέγη. Μια μεταγενέστερη στοά περιβάλλει τις τρεις πλευρές του ναού και η οροφή στεγάζει τόσο την εκκλησία όσο και τη στοά. Οι τοιχογραφίες είναι Ιταλο-Βυζαντινής τεχνοτροπίας, η οποία εμφανίστηκε στο νησί στα τέλη του 15ου αιώνα.
Οι ώρες λειτουργίας, καθώς και η τιμή εισόδου υπόκεινται σε αλλαγές χωρίς ειδοποίηση. Συνετό θα ήταν οι επισκέπτες να τα επιβεβαιώνουν πριν την επίσκεψή τους.
Η Μονή του Κύκκου βρίσκεται στην ορεινή περιοχή της Κοιλάδας της Μαραθάσας κι είναι η πλουσιότερη Mονή στο νησί. Βρίσκεται στην κορυφή του βουνού, σε υψόμετρο 1.318 μέτρων.
Αφιερωμένη στην Παναγία, η Mονή διαθέτει μια από τις τρεις εικόνες που αποδίδονται στον Απόστολο και Ευαγγελιστή Λουκά. Η εικόνα – επικαλυμμένη με ασήμι – είναι σε μια θήκη από ταρταρούγα και σεντέφι και βρίσκεται τοποθετημένη μπροστά στο εικονοστάσι.
Σύμφωνα με την παράδοση, ο κύπριος ερημίτης Ησαίας θεράπευσε με θαύμα την κόρη του αυτοκράτορα Αλέξιου Α΄ Κομνηνού (1081 – 1118 μ.Χ.). Ως ανταμοιβή ζήτησε την εικόνα και ο αυτοκράτορας, αν και λυπήθηκε στην προοπτική της απώλειας ενός τέτοιου θησαυρού, την έστειλε στην Κύπρο μαζί με τα χρήματα για την κατασκευή ενός μοναστηριού, όπου θα φυλασσόταν η εικόνα. Το Μοναστήρι κάηκε αρκετές φορές και δεν έμεινε τίποτα από το αρχικό του κτίσμα.
Σήμερα το Μοναστήρι παράγει ζιβανία κι άλλα οινοπνευματώδη ποτά, ενώ θρησκευτικά πανηγύρια πραγματοποιούνται στις 8 Σεπτεμβρίου (Γέννηση της Θεοτόκου) και στις 15 Αυγούστου (Κοίμηση της Θεοτόκου). Υπάρχει επίσης ένα μουσείο στους χώρους της Μονής. Η Μονή είναι επίσης γνωστή και για το γεγονός ότι ο πρώτος Πρόεδρος της Κύπρου, Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ’ υπηρέτησε εκεί ως δόκιμος μοναχός.
Οι ώρες λειτουργίας, καθώς και η τιμή εισόδου υπόκεινται σε αλλαγές χωρίς ειδοποίηση. Συνετό θα ήταν οι επισκέπτες να τα επιβεβαιώνουν πριν την επίσκεψή τους.
