Tsamarella to potrawa z koziego mięsa uznawana za przysmak wchodzący w skład zestawu meze.
Duże kawałki tłustego mięsa koziego nacina się, a następnie soli i przyciska ciężkimi obciążnikami. Mięso rozwiesza się na słońcu na około 10 dni, po czym moczy, naciera oregano i znów suszy na słońcu.
Podobnie jak hiromeri, tsamarella stanowi idealną zakąskę dla Zivanii (mocnego lokalnego alkoholu).
Tradycyjne, pikantne wiejskie kiełbasy znane jako loukanika i pastourma mają wiele wspólnego: obie są peklowane w podobny sposób, a także mają w składzie czerwone wytrawne wino, sól, czosnek i przyprawy, w tym nasiona kolendry oraz czarny pieprz. Różnią się natomiast mięsem wykorzystanym do produkcji: loukanika jest wieprzowa, natomiast pastourma – wołowa.
Miejscowi uwielbiają je w meze, jako dodatek do potraw z grilla, bądź też smażone z halloumi i jajkami – typowe cypryjskie śniadanie na ciepło!
Wytwarzane w niektórych górskich wioskach peklowane mięsa, w tym obydwa rodzaje kiełbas, mają status produktów regionalnych, które z łatwością można znaleźć na dziale chłodniczym większości supermarketów – próżniowe pakowanie pozwoli im przetrwać lot powrotny!
Tradycyjna peklowana polędwica wieprzowa jest najpopularniejszą wędliną na wyspie. Lountzę często podaję się w kanapkach razem z halloumi, bądź też w jajecznicy.
Filety lub polędwiczki wieprzowej są solone, marynowane w czerwonym winie, suszone na słońcu, obtaczane w nasionach kolendry, a na koniec wędzone w specjalnych wędzarniach opalanych drewnem z różnych aromatycznych krzewów i drzew. Lountzę można podawać na zimno, grillowaną lub smażoną.
Mająca długi okres przydatności do spożycia zapakowana próżniowo Lountza stanowi doskonały smak Cypru, który można zabrać ze sobą, by cieszyć się nim w domu!
Hiromeri to pierwszorzędny przysmak z szynki wieprzowej, którą się soli, marynuje w czerwonym winie i przyprawach, a następnie prasuje pod ciężarem i wędzi. Hiromeri kroi się na drobne kawałki i podaje się jako dodatek do napojów, zwłaszcza wina i Zivanii (mocnego lokalnego alkoholu), a także w zestawach z innymi przekąskami.
Najsłynniejszy na Cyprze jest bez wątpienia halloumi – pyszny ser o różnorodnych zastosowaniach i charakterystycznej teksturze, który można jeść zarówno na zimno, jak i na ciepło (z grilla lub patelni). Prawdopodobieństwo, że – będąc na wyspie – nie zetkniecie się z tym serem, jest w zasadzie bardzo niewielkie: można go znaleźć w kanapkach, tradycyjnych meze, a także w potrawach śniadaniowych!
Ten biały, półtwardy ser produkuje się na wyspie od wieków. Tradycyjne przygotowanie wymaga dokładnie odmierzonych proporcji mleka koziego i owczego (o co dbają wytwarzające go wsie) – tylko wtedy stanowi autentyczne halloumi. Może być też wyrabiany z mleka krowiego (głównie przez duże mleczarnie), a nawet mieszanki wszystkich trzech mlek. Niekiedy do słonego halloumi dodaje się mięty. Ser posiada długi okres przydatności do spożycia.
Halloumi można delektować się na wiele sposobów! Na zimno zazwyczaj podaje się go na śniadanie w towarzystwie arbuza bądź pieczywa i oliwek. Na grillu staje się gumowaty, dzięki czemu świetnie smakuje w kanapkach z lountzą (peklowaną polędwicą wieprzową) lub jako składnik meze. Można go usmażyć w jajecznicy, nadziać nim cypryjskie ravioli, podać w zupach „trahanas” lub „avgolemoni”, albo dodać do makaronu.
Halloumi produkuje się w specjalnych naczyniach z brązu, gdzie – po dodaniu podpuszczki – w cieple wytrąca się twaróg, który następnie się wyjmuje, dokładnie osusza i owija w płótno, przyciskając czymś ciężkim, aby odcisnąć wszelkie pozostałości serwatki.
Później halloumi kroi się na kawałki, które zanurzane są ponownie w naczyniu z gorącą serwatką do momentu, aż wypłyną na powierzchnię. Następnie wyciąga się je z naczynia, umieszcza w mieszance soli oraz mięty, zostawia do ostygnięcia. Produkcję kończy ostatnia kąpiel w rozgrzanej serwatce.
Podróż na Cypr nie może się obyć bez skosztowania „meze” – tradycyjnego posiłku złożonego z wielu małych dań.
Ta wielka uczta od stuleci stanowiąca nieodłączną część kultury Cypru jest niewątpliwie wydarzeniem o charakterze społecznym bardziej niż posiłkiem, gdyż różnorakie potrawy krążą po stole pomiędzy rodziną i przyjaciółmi.
Poszczególne składniki meze mogą się znacznie różnić w zależności od restauracji czy tawerny, a także zależeć od pory roku i tego, czy zamawiamy zestaw z mięsem, rybą, czy mieszany. Zazwyczaj w skład meze wchodzi około 15-20 małych potraw, włącznie z dipami i pieczywem, choć niektóre lokale potrafią zaserwować nawet 30-częściową ucztę.
Zwykle posiłek rozpoczyna się od oliwek i różnych dipów, na przykład jogurtowego, tahini (z ziaren sezamu), skordalii (z ziemniaków i czosnku), taramosalaty (z rybiej ikry), a także tzatziki (z ogórka i mięty). Podaje się je ze świeżym pieczywem i miską chrupiącej sałatki wiejskiej.
Następnie pora na bardziej popularne dania, takie jak grillowany ser halloumi i lountza (peklowana polędwica wieprzowa), bądź też mniej oczywiste kompozycje: dzikie szparagi lub inna zielenina podana z jajkiem.
Zamawiając mięsne meze można się spodziewać dań z grilla: kotlecików wieprzowych, kurczaka oraz wieprzowiny, a także pikantnych kiełbasek loukanika, a ponadto kleftiko (mięsa pieczonego z warzywami), jak również pysznych gulaszy: stifado i tavas. W rybnym meze z kolei podawane są grillowane i smażone świeżo złowione owoce morza, w tym smażone drobne rybki, dorada w sosie oliwno-cytrynowym, mątwa, kalmary oraz ośmiornica.
W tradycyjnych restauracjach na zakończenie posiłku niekiedy podaje się arbuza, słodkie wypieki lub przetwory owocowe („glyko”).
A zatem: „kopiaste ke kali orexi”, czyli „witajcie i smacznego”! Wkrótce zakochacie się w zwyczaju wspólnego biesiadowania, którego doświadczycie za sprawą prawdziwych cypryjskich meze.
Cypr – Śladami Wenecjan
Ślady przywołujące obecność Wenecjan na Cyprze
Zanurz się w historyczną podróż, która odsłania, obecne po dziś dzień, silne więzi i wpływy kulturowe łączące Cypr z Wenecją.
Przemierzając różne szlaki na wyspie, będziecie mieli przyjemność odkrywania architektury, kościołów, zabytków, muzeów oraz miejsc o historycznym znaczeniu, które opowiadają historię Wenecjan na Cyprze przez wieki średnie i renesans, a mające początek w czasach bizantyjskiego panowania nad wyspą, kiedy to cesarz Manuel Comnen nadał Wenecjanom prawo handlu i osiedlenia się na wyspie w 1147 roku.
Podbój wyspy przez Ryszarda Lwie Serce oraz przeobrażenie w państwo rządzone przez franków z dynastii Lusignanów sprawiły, że obiekty należące do Wenecjan skonfiskowano w latach 1191-1192, a napięcia pomiędzy Republiką Wenecji a Królestwem Cypru trwały do 1302 roku. Wraz z odnowieniem stosunków dyplomatycznych w 1302 roku, okres stopniowego rozszerzania się wpływów włoskich we frankońskim królestwie doprowadził do umocnienia pozycji rodziny Cornaro, która stała się głównym stronnikiem dynastii Lusignanów. Nagła śmierć Jakuba II otworzyła drogę do wstąpienia na tron Katarzynie Cornaro w 1474 roku i rozpoczęcia bezpośredniej dominacji Wenecji, kiedy to Cypr stał się prowincją weneckiego imperium morskiego, administrowaną z kontynentu, a okres 1474-1570 to bez wątpienia czas, kiedy więzi łączące Wenecję z Cyprem były najsilniejsze.
Formalne przyłączenie Cypru do Dominio da Mar w 1489 roku wzmocniło przenikanie włoskiej kultury na wyspę poprzez literaturę, filozofię i estetykę, czego przejawem stały się kościoły dekorowane przez malarzy czerpiących inspirację z Włoch. Podbój przez Imperium Osmańskie w 1570 roku położył kres dominacji weneckiej na Cyprze, odcinając wyspę od włoskich wpływów, podczas gdy relacje handlowe między Cyprem i Wenecją były jeszcze kontynuowane w XVIII wieku.
Wyruszając w podróż weneckim szlakiem, zyskuje się możliwość odwiedzenia wielu interesujących miejsc na wyspie. Aby uzyskać dostęp do broszury informacyjnej ze szczegółowym opisem weneckiej historii wyspy oraz jej powiązań, jak również pogłębione informacje o powiązanych miejscach w każdym regionie wyspy, wejdź tutaj.
Cypryjska Trasa Miedziana – Szlak przez Serce Cypru
Odkryj historyczne więzi wyspy z miedzią na samochodowym szlaku, który zabierze Cię w podróż do różnych kopalni miedzi i powiązanych z nimi miejsc na wyspie. Po drodze odkryjesz, że Cypr był największym producentem i eksporterem tego metalu w starożytności, oraz rolę tego surowca w kształtowaniu historii wyspy.
Czysta miedź – lub jej stopy – były podstawowym materiałem niezbędnym do rozwoju dużych cywilizacji otaczających wyspę, a cypryjska miedź była przyczynkiem do technologicznego rozwoju całego świata śródziemnomorskiego i nie tylko. Trasa rozpoczyna się w Limassol lub Larnace w kierunku wioski Sia, gdzie kilka kilometrów za wioską można podziwiać jasnożółte czapy żelaza, typowe dla obszarów, w których dochodzi do mineralizacji miedzi. Dwie odkrywkowe kopalnie miedzi leżą po lewej stronie – w trakcie przechadzki można studiować tam formacje skalne.
Następnym przystankiem jest południowa kopalnia miedzi Mathiatis, na drodze do której znajdują się wonne sosny, podążając sosnową drogą można dojść do jeziora w kopalni miedzi. Dalsza trasa wiedzie w kierunku Agia Varvara w górę drogi, gdzie częściowo widoczna jest północna kopalnia miedzi Mathiatis.
Stamtąd droga prowadzi dalej na północ w kierunku wioski Agia Varvara, gdzie skręcając w pobliżu fabryki oliwy z oliwek, znajdziesz się na trasie do małej doliny, w której znajduje się kopalnia miedzi Almyras. Kontynuując przejażdżkę przez wioski Kotsiatis, Marki i Tseri, docieramy do następnego interesującego miejsca – wioski Katydata, gdzie można zwiedzić Muzeum Dziedzictwa Górniczego*.
Kopalnia miedzi Skouriotissa oraz opuszczona wioska znajdują się pięć minut drogi od Katidata. Na południowy zachód od kopalni miedzi znajduje się baza misji pokojowej na Cyprze UNFICYP – Obóz św. Marcina, gdzie można zwiedzić kaplicę Panagia Skouriotissa (Matki Boskiej kopalni miedzi Skuriotisa), która pochodzi z XVI wieku i znajdują się w niej interesujące ikony. Na północnym zachodzie spotkasz opuszczone domy, które były zbudowane przez górniczą firmę CMC i były wykorzystywane przez górników do 1974 roku. Nowo założony klasztor znajduje się kilkaset metrów od opuszczonych domostw i jest również ciekawym miejscem.
Cypryjski Miedziany Szlak przywołuje obrazy bogatej i barwnej historii starożytnych królestw oraz kluczową rolę miedzi w ich rozwoju, co sprawia, że jest to zarówno interesująca, jak i pouczająca wycieczka. Aby zapoznać się z całą broszurą szczegółowo opisującą historię miedzi na wyspie oraz poznać szczegóły szlaku, odwiedź tę stronę.
*Wizyta w muzeum tylko po wcześniejszym umówieniu, przynajmniej jeden dzień wcześniej, z panem Andreasem pod numerem +357 99 348 013.
Odkryj zachodnie rejony wyspy oraz rzadziej odwiedzane tereny, gdzie ukryte skarby natury i lokalne bogactwo kulturowe sprawi, że powstanie obraz obszaru, który jest wizualnie zapierający dech w piersi jak i fascynujący pod względem historycznym.
Przejażdżka do małego miasta Polis Chrisochus (gr. Polis Chrysochous) przeniesie Cię w oka mgnieniu do oazy spokoju o nadmorskim uroku osadzonej w pięknym krajobrazie. Rzut kamieniem stąd znajduje się tradycyjna wioska rybacka Latchi słynąca ze świeżych ryb, które prosto z rybackich sieci przenoszą się do kuchni tawern znajdujących się na nabrzeżu, gdzie zarówno goście, jak i lokalni mieszkańcy smakują lokalne „meze”.
Podróż łodzią z Latchi sprawi, że trafisz do skalistych zatoczek i nie będziesz się w stanie oprzeć kąpieli w orzeźwiających, turkusowych wodach. Legenda mówi, że wiele wieków temu, w pobliskich Łaźniach Afrodyty antyczna grecka bogini miłości i piękna również zażywała kąpieli. Jej grota jest otoczona przez idylliczny, widowiskowy krajobraz, a w miejsce to prowadzi szlak usiany pachnącymi kwiatami i ziołami – to tutaj spotykała się ze swoim kochankiem Adonisem.
Podążając w głąb wyspy, odkryjesz labirynt wiosek rozsianych po płaskowyżu Laona, w tym Kathikas, Kritou Terra oraz Arodes. Stamtąd, aż do spokojnego obszaru Poms rozciąga się dzikie piękno Narodowego Parku Akamas. Znajduje się tam oszałamiający Wąwóz Avakas, który wprawia w zachwyt swoim pięknem rozciągającym się przez poszarpany wiejski krajobraz. Naturalne błogosławieństwo tego obszaru to również dziewicze plaże z nieskalanymi piaskami, oddalone od hałasu i tłumów.
Kiedy zachód słońca gasi swój blask, witając na niebie gwiazdy, udaj się w kierunku Pomos, by podziwiać panoramę oraz widok bez końca migoczących świateł wioski. Szeroki wybór przybrzeżnych lokali oferuje możliwość delektowania się napojami i podziwiania niepowtarzalnych widoków – idealny sposób, by zakończyć podróż tym romantycznym szlakiem.
Wybierz się w podróż przez malownicze wiejskie obszary wschodniej części wyspy, które po dziś dzień zachowały swój tradycyjny urok – nieustannie opierając się upływowi czasu.
Szlak zaczyna się w rejonie Famagusta, gdzie zwiedza się wioski rolnicze funkcjonujące pod wspólną nazwą „Kokkinochoria”. Ich nazwa składająca się
z połączenia dwóch greckich słów „czerwony” i „wioska” idealnie odzwierciedla fakt, że jest to rejon, gdzie na bogatej w składniki mineralne ziemi uprawia się ogromne ilości ziemniaków, truskawek oraz arbuzów, dzięki czemu zyskują one swój wyjątkowy, pyszny smak.
Kierując się dalej w kierunku Larnaki, znajdziemy grecko-prawosławny klasztor Stavrovouni, który widowiskowo odizolowany, przycupnął na szczycie wzgórza, wyglądając tak, jakby został zdjęty z klasycznego obrazu. Po docenieniu tego widoku skieruj się do urokliwej górskiej wioski Lefkara – słynnej z ręcznie robionych koronek oraz wyrobów ze srebra.
Spacer przez wąskie, wijące się uliczki zabierze Cię między domy kryte dachówkami z terakoty, gdzie mieszkanki Lefkary siedzą na zewnątrz zajęte ręcznym wyszywaniem misternych koronkowych obrusów znanych jako „Lefkaritika”. To rękodzieło jest praktykowane wyłącznie w Lefkarze od czasów weneckich (1489-1570), kiedy to wioska była miejscem odpoczynku dla szlachty, a weneckie szlachcianki uczyły mieszkańców jak wyrabiać kunsztowne hafty techniką mereżki. Obrusy były ważnym przedmiotem wymiany handlowej dla Lefkary i stały się znane na całym świecie; nawet wielki malarz Leonardo Da Vinci kupił duży obrus na ołtarz Katedry Mediolańskiej, gdy odwiedził wioskę.
W warsztatach na terenie Lefkary kwitnie również drugi rodzaj sztuki ludowej – srebrnictwo oraz precyzyjna sztuka wyrobu filigranowej biżuterii znanej jako trifouri. Efekt pajęczej sieci pięknych ręcznie robionych kolczyków, wisiorków i broszek jest stworzony przez wykręcanie srebrnego drucika w różnorodne formy. Ciesz się możliwością zakupienia koronki, srebra oraz innych lokalnych produktów, zanim udasz się w podróż w czasie, zwiedzając Muzeum Sztuki Ludowej.
Na koniec pobliska wioska Kato Dris (gr. Kato Drys, po gr. „niższy dąb”), która jest równie atrakcyjna ze swoją tradycyjną architekturą, pięknymi widokami oraz interesującymi muzeami.
